NVU Crnogorske patriote Banjana i Oputnih Rudina „Vučji do“ organizovali su 23. jula SVEČANU AKADEMIJU povodom 150 godina od bitke na Vučjem Dolu. Sala pozorišta SCENA 235, hotela Jugoslavija bila je tijesna da primi sve koji su prisustvovali ovom događaju, na kojem su o slavnoj vojnoj pobjedi, jednoj od najvećih u crnogorskoj istoriji govorili dr Dragutin Papović, dr Adnan Prekić, profesori Univerziteta Crne Gore, Filip Kuzman rukovodilac Istorijskog muzeja Crne Gore i general major Dragutin Dakić, bivši načelnik Generalštaba Vojske CG. Tri istaknuta istoričara i general major su iz različitih uglova rasvijetlili samu bitku na Vučjem Dolu, kao događaju koji je snažno uticao na međunarodni položaj Crne Gore i učvrstio njenu državnost.
Organizator Svečane Akademije je preko Vlatka Erakovića pozdravio skup, zahvalio na masovnom prisustvu i naglasio da jubilej od 150 godina bitke nije podsjećanje na jednu slavnu vojnu pobjedu već izraz poštovanja prema ljudima koji su svoju slobodu izborili hrabrošću, zajedništvom i vjerom u svoju državu.
Obilježavajući veliki jubilej odaje se još jednom počast svim junacima sa Vujeg Dola i potvrđuje obaveza da se čuva istorijsko pamćenje kao temelj nacionalnog indetiteta, kao izraz poštovanja prema generacijama koje su stvarale i branile Crnu Goru.Glavni motiv vučedolske bitke, koja je bila 28. jula 1876. po dr Dragutinu Papoviću bio je da se odbrani i proširi teritorija a istovremeno dobije međunarodno priznanje. Oba cilja su ostvarena. Neprijatelj iako mnogo moćniji u ljudstvu i naoružanju, je pretrpio težak poraz, pri čemu su Crnogorci imali svega 72 poginula i 115 ranjenih boraca, dok su Turci imali oko 2.500 poginulih i još oko 1.500 ranjenih. Blistava pobjeda crnogorske vojske potpomognute bataljonima hercegovačkih ustanika je odjeknula u cijeloj Evropi, a samim tim imala je velikog uticaja da Crna Gora na Berlinskom kongresu dobije međunarodno priznanje i veliko teritorijalno proširenje. U knjizi ”Vođenje rata i taktika Crnogoraca” austrijskog oficira Josipa Šena, koju je 1926. godine izdala “Narodna misao” u Beogradu, u kojoj je opisana bitka na Vučjem Dolu gubici Crnogoraca su bili veći-do 150 mrtvih i oko 300 ranjenih, uzimajući činjenicu da je jedan broj teško ranjenih preminuo ubrzo nakon bitke. Ističe se takođe da je iz stroja izbačeno osam turskih tabora i da je bilo 2.500 mrtvih, da je Selim paša poginuo, Osman paša zarobljen, a glavni komandant Muktar paša ranjen.
General Dakić je govorio o hrabrosti i vojničkom umijeću ratovanja crnogorskih vojnika ističući posebnu svijest o slobodi. Pominjući i on austrijskog oficira Šena koji je u hvlaospjevu veličao crnogorsku ratničku tradiciju, posebno hrabrost. nije zato iznenađenje što je to u ratnim sukobima sa nadmoćnijim neprijateljem donosilo pobjede. U čestim ratovanjima su se izbjegavala direktna sučeljavanja pogotovo u ravnini, neprijatelj je navođen na težak teren koji je bio maksimalno kontrolisan, da bi onda odlučnim kontranapadima ostvarivali uspjeh. Crnogorac je bio rođeni vojnik, ratovanje mu je bilo prijatno zanimanje u odnosu na siromašan miran život kada je bilo zatišje. Junaštvo i ratovanje su smatrani jedino dostojnim pozivom čovjeka.
Vojska i narod su bili nerazdvojivi, činili su jednu cjelinu. Kult hrabrosti i požrtvovanja za Otadžbinu stavljen je na jedan viši stepen. Zato se za Otadžbinu i Slobodu rado ginulo.
Izlaganje dr Prekića se više odnosilo na vremena koja su došla nakon bitke na Vučjem dolu, tačnije nakon Berlinskog kongresa i sutacije kada se prostorno proširena Crna Gora sučila sa krajem vojničkog doba. Prvi put u sastav države su se našli pripadnici islamske i katoličke konfesije.
Posebnom tačkom Berlinskog ugovora su garantovana prava novih etničkih zajednica i taj process je imao svojih povremenih sukoba, najviše oko imovinskih prava. Kralj Nikola je garantovao svima koji su ostali da žive na svojim imanjima sigurnost, čak sa prijetnjama smrtnim presudama za one koji narušavaju prava pripadnika drugih zajednica. To je vodilo afirmaciji principa jednakosti za sve, to je vodilo izgradnji multietničkog društva na kojem počiva današnja Crna Gora. Berlinski kongres je bio temelj multi konfesionalnog društva uz očuvanje indentiteta na kojem počiva naša država.
Filip Kuzman je ponovio da je bitka na Vučjem Dolu najslavnija u istoriji Crne Gore. Ta briljantna pobjeda crnogorske vojske nad mnogo nadmoćnijim i bolje naoružanim neprijateljem je nekako dugo bila u sjenci bitke na Grahovcu.
Glavno komandujući je bio Knjaz Nikola, a sve komande bataljonima su bile povjerene iskusnim ratnicima: Vojvoda Peko Pavlović je predvodio Hercegovce i Ozriniće, serdar Jole Piletić brigadu od Pipera, Bratonožića, Moračana, Rovćana i Vasojevića, senator Bajo Bošković Brđane, a vojvoda Petar Vukotić Čevljane, Cuce, Bjelice, Riječane, Ćekliće i Crmničane. U borbi su se viorili samo crnogorski barjaci, od kojih se tri danas čuvaju u muzeju. U Memoarima kralja Nikole on piše da kada je uzjahao na uzvišenje i pratio raspoređivanje svoje vojske nešto poslije šest sati izjutra turska vojska je započela pucnjavu iz pušaka i topova na crnogorsku vojsku koja je uzvratila pucnjavom a potom su proradili noževi. Za nešto više od sat vremena turska oba krila su bila slomljena i dala su se u bjekstvo. Selim paša je poginuo a Osman pašu su zarobili na topovima i doveli pred knjaza. Kako je Muktar paša bio pozadi i vidjevši bježeću vojsku Selim i Omer paše to se i njegova vojska našla u neredu i dala u bježaniju prema utvrđenoj Bileći.
Crnogorska vojska ih je sjekla i ćerala do samih zidina grada. Knjaz Nikola je zarobljenom Omer paši dao svu ugodnost u logoru, a naredio da se tijelo Selim paše ukopa sa vojničkim počastima, dok je Muktaru poslao pismo da mirno može preuzeti tijela poginulih koji su ostali na potezu od Vučjeg Dola do Bileće. Istoričar Kuzman je istakao da se ova velišanstvena pobjeda na Vučjem Dolu različito tretirala u vremenima nakon same bitke. Bilo je slavljenja ali i zabrane pogotovo u vremenu kada je Crna Gora izgubila državnost. Čak je pomenuo slučaj kad se slavila neka druga bitka i kada je u pozitivnom pomenut kralj Nikola, izbio žestok incident. Zato su hrabri ratnici sa Vučjeg Dola zaslužili nazive nad vojnika, koje treba vječno slaviti. Vučji Do ostaje trajni simbol hrabrosti, žrtve i državotvornog duha crnogorskog. Sjećanje na bitku nije samo dio naše istorije, već obaveza da Slobodu, dostojanstvo i nacionalno pamćenje čuvamo kao najvrijednije vrijednosti. Drugi dio proslave ovog jubileja obavljen je kraj spomenika na Vučjem Dolu, đe je govorio istoričar Dragan B. Perović, svoje numere imali guslari Milan Vujović i Radovan Vučković, uz bogat kulturno muzički program. Spomenik učesnicima slavne bitke ( na slici) podignut je 1958. godine a na njemu piše: NEUMRLIM JUNACIMA SA VUČJEG DOLA- Zahvalno potomstvo 1876-1958. Kako nijesam bio prisutan slavlju kod spomenika o tome ne mogu detaljnije pisati.
BLAGOJE ĐUKANOVIĆ
